काठमाडौँ । आधुनिक जीवनशैलीमा ’अल्छीपन’ वा काम सार्ने प्रवृत्ति एक गम्भीर समस्याको रूपमा देखा परेको छ । चिकित्सा र मनोविज्ञानका विज्ञहरूका अनुसार, अल्छीपन केवल शारीरिक निष्क्रियता मात्र नभई यो एक मानसिक अवस्था पनि हो, जसले मानिसको करियर, स्वास्थ्य र सामाजिक सम्बन्धमा गम्भीर असर पारिरहेको हुन्छ ।

अल्छीपनले मानव जीवनमा पार्ने मुख्य असरहरू निम्नानुसार छन् 

१. मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा असर
लामो समयसम्म निष्क्रिय बस्दा वा काम टार्ने बानीले मानसिक तनाव र चिन्ता बढाउँछ । समयमा काम नसकिँदा पैदा हुने ’गिल्ट’ (दोषी भावना) ले मानिसलाई डिप्रेसनतर्फ धकेल्न सक्छ ।

शारीरिक रूपमा, अल्छीपनले निम्नानुसारका समस्या निम्त्याउँछः

मोटापन,  शारीरिक व्यायामको कमीले तौल तीव्र रूपमा बढ्छ ।

हृदय रोग र मधुमेहः निष्क्रिय जीवनशैलीका कारण रक्तसञ्चारमा अवरोध आई मुटु सम्बन्धी रोग र टाइप–२ मधुमेहको जोखिम उच्च हुन्छ ।

उर्जाको कमीः अचम्मको कुरा के छ भने, जति धेरै आराम ग¥यो, शरीर त्यति नै बढी थकित महसुस हुन थाल्छ ।

२. करियर र आर्थिक नोक्सानी
कार्यक्षेत्रमा अल्छीपन देखाउँदा उत्पादकत्व शून्य जस्तै हुन्छ । निर्धारित समय मा काम पूरा नगर्दा जागिर गुम्ने वा पदोन्नति रोकिने सम्भावना रहन्छ । यसले गर्दा व्यक्ति आर्थिक संकटमा फस्न पुग्छ र समाजमा उसको व्यावसायिक छवि धमिलिन्छ ।

३. सम्बन्धहरूमा दरार
अल्छीपनले पारिवारिक र सामाजिक जीवनमा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्छ । घरको जिम्मेवारी पूरा नगर्नु, साथीभाइ वा जीवनसाथीलाई समय नदिनु र सामाजिक गतिविधिबाट टाढै रहँदा आपसी विश्वास र सम्बन्धमा दुरी बढ्दै जान्छ।

मनोवैज्ञानिकहरूका अनुसार अल्छीपन सधैँ इच्छाशक्तिको कमीले मात्र हुँदैन । कहिलेकाहीँ असफल हुने डर वा कामको बोझ धेरै भएर दिमागले निर्णय लिन नसक्दा पनि मानिस अल्छी बनिदिन्छ ।अल्छीपन एक प्रकारको पासो हो। यसबाट बच्नका लागि मानिसले आफ्नो दैनिक तालिका बनाउनु पर्छ र ठूला कामहरूलाई साना–साना हिस्सामा विभाजन गरेर सुरु गरिहाल्नु पर्छ।

अल्छीपन हटाउने केही सरल उपायहरूः
२ मिनेटको नियमः कुनै काम गर्न २ मिनेटभन्दा कम लाग्छ भने त्यसलाई तुरुन्तै गरिहाल्ने।

शारीरिक व्यायामः दैनिक कम्तीमा २०–३० मिनेट हिँड्ने वा व्यायाम गर्ने, जसले शरीरमा ’ह्याप्पी हर्मोन्स’ बढाउँछ।

डिजिटल डिटक्सः मोबाइल र सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोगले पनि मानिसलाई अल्छी बनाउने हुँदा यसको प्रयोग सीमित गर्ने।

अल्छीपनले मानिसको वर्तमान मात्र होइन, भविष्य समेत अन्धकार बनाउँछ । समयमै आफ्नो बानी सुधार गरेर सक्रिय जीवनशैली अपनाउनु नै यसको एकमात्र अचुक ओखती हो।